Masterplan openbare verlichting: tips uit Bonheiden
Hoe verlicht je een stad of gemeente veilig en comfortabel, zonder 'te veel' te verlichten? Door noden rond veiligheid, energiebesparing en biodiversiteit samen te brengen in een masterplan openbare verlichting (OV). Dat is exact wat Bonheiden onlangs deed. Duurzaamheidsambtenaar Thomas Pluymers en Thomas Verreth delen hoe hun gemeente het aanpakte en welke keuzes daarbij doorslaggevend waren.
Waarom kiest Bonheiden voor slim dimmen?
Bonheiden wilde openbare verlichting beter afstemmen op de actuele noden. Dat lukt dankzij interactieve straatlampen, waardoor de gemeente de verlichting flexibel kan afstemmen op de lokale noden. Ons oude masterplan openbare verlichting was gericht op doven, maar we wilden af van dat zwart-witdenken
, zegt Thomas. "De straatverlichting in Bonheiden bestaat voor 80 procent uit ledlampen
, waarvan een groot deel interactief is. Die technologie moeten we omarmen, dus gaan we voor een combinatie van dimmen en gericht doven."
Hoe start je aan een goed masterplan openbare verlichting?
We vertrokken vanuit één vraag: waar is er licht nodig? Om die te beantwoorden, moet je mensen inschakelen die de omgeving kennen. Anders krijg je een plan dat enkel op papier klopt. We brachten het bestuur, mobiliteitsexperten en technische diensten rond de tafel
, vertelt Thomas.
Fluvius leverde ons een traject, data en advies over brandprogramma’s aan. Zo kreeg Bonheiden zicht op het energieverbruik en de impact van elk scenario. Om het uiteindelijke masterplan uit te werken, baseerde de gemeente zich op:
- kaartmateriaal met GIS-data (ruimtelijke informatie) en de duisternisbehoefte,
- lokale beleidsplannen rond natuur en mobiliteit,
- praktijkkennis van de eigen diensten over wegtypes en bestaande verlichting.
Het gaat niet over verlichting per straat, maar over een logisch geheel dat rekening houdt met mobiliteit, natuur en efficiëntie.
Welke keuzes spelen mee bij openbare verlichting?
Hoe zorgt Bonheiden tegelijk voor veiligheid, comfort en respect voor de omgeving? Bonheiden bracht daarvoor de noden van verschillende beleidsdomeinen samen. Daarbij kwamen natuur, veiligheid en energie-efficiëntie naar boven als belangrijkste thema’s.
Gericht doven in natuurgebieden
Natuur is voor ons een prioriteit. In natuurgebieden wilden we verlichting die we kunnen doven. Op termijn willen we waar mogelijk zelfs armaturen verwijderen.
Extra verlichting op risicopunten
Ook veiligheid telt natuurlijk in Bonheiden. Op basis van objectieve data en advies van de politie kregen gevaarlijke kruispunten extra verlichting. Maar we kijken ook naar hoe inwoners hun omgeving ervaren. Rustige zones dimmen we daarom stapsgewijs, van 100 naar 75, 50 of 30 procent.
Energie-efficiëntie als leidraad
En dan was er nog de energie-efficiëntie. Daarvoor bekeek Bonheiden verschillende scenario’s: Wat als we alles laten branden, enkel dimmen of dimmen combineren met doven? In rustige zones dimmen we de verlichting stapsgewijs, van 100 naar 75, 50 of 30 procent. Vroeger werd de verlichting op veel plaatsen volledig gedoofd. Vandaag kiezen we vaker voor dimmen, al wordt er op bepaalde locaties nog altijd bewust gedoofd.
Waarom werkt Bonheiden in zones?
Het masterplan openbare verlichting van Bonheiden is opgebouwd in duidelijke zones en deelruimtes, elk met een eigen aanpak en brandprogramma. Waarom? Als je straat per straat werkt, verlies je je logica
, antwoordt Thomas. Dat was een belangrijke les voor ons: je moet de deelruimtes en brandprogramma’s altijd samen bekijken om de samenhang te behouden tussen de hoofdwegen en zijstraten. Ik raad andere lokale besturen aan om ook in zones te denken voor hun masterplan openbare verlichting.
Samengevat: tips voor jouw masterplan openbare verlichting
Wil jouw stad of gemeente ook starten met een masterplan openbare verlichting? Dit zijn de belangrijkste lessen uit Bonheiden:
- Start met goede data. Gebruik ruimtelijke informatie, maar ook mobiliteits- en veiligheidsgegevens, info over de huidige armaturen en concrete cijfers uit je stad of gemeente.
- Combineer verschillende beleidslagen. Natuur, veiligheid in mobiliteit en energie hangen nauw samen.
- Betrek verschillende expertises. De technische dienst, mobiliteitsexperten, de politie en het bestuur bekijken verlichting elk vanuit een andere invalshoek.
- Organiseer workshops. Zo verzamel je sneller noden, ideeën en praktijkervaring.
- Denk in zones. Werk niet straat per straat, maar hou vast aan een logisch geheel.
- Vermijd het 'alles aan of alles uit'-principe. Slim dimmen in combinatie met gericht doven zorgt vaak voor de beste balans.
Ook een masterplan openbare verlichting opstellen?
Wil je met deze tips aan de slag in jouw stad of gemeente? Neem contact op met je lokaal relatiebeheerder bij Fluvius. Samen bekijken jullie hoe je tot een masterplan openbare verlichting komt dat past bij jouw stad of gemeente.
